Of je nou in een fabriek, op een kantoor of in de buitenlucht werkt, het werk in elk bedrijf brengt altijd risico’s met zich mee. Dit kunnen zowel fysieke risico’s van het werk als psycho-sociale risico’s voor de werknemer zijn. Voor de veiligheid en gezondheid van de medewerkers is het belangrijk om deze risico’s te verkleinen. De risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) helpt al deze bedrijfsrisico’s eenvoudig in kaart te brengen en terug te dringen.
De RI&E vormt als het ware het fundament van het arbobeleid van een bedrijf. Je kunt pas de juiste maatregelen treffen als je inzichtelijk hebt waar de risico’s in je bedrijf liggen en wat het mogelijke effect hiervan is. Met behulp van de RI&E wordt duidelijk waar je mee aan de slag moet en op welke manier. Deze maatregelen worden vastgelegd in een plan van aanpak.
Het maken van een RI&E is niet ingewikkeld, maar het kost wel tijd. In de Arbowet staat dat ieder bedrijf met medewerkers verplicht is om een RI&E en daaruit voortvloeiend plan van aanpak te maken. De De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert hierop.
Op deze pagina leggen wij de RI&E in het kort uit van A tot Z.
Inhoudsopgave:
- Wat is een RI&E?
- Hoe werkt een RI&E?
- De uitvoering van de RI&E in 5 stappen
- Verplichting van RI&E en wetgeving
- Bijdrage van medewerkers
- RI&E Hulpmiddelen
Wat is een RI&E?
Hoe werkt een RI&E?
In de RI&E worden de fysieke risico’s van het werk, de psycho-sociale risico’s voor het personeel, de organisatie van het werk en de veiligheid van de werkplek en het bedrijf in kaart gebracht. De RI&E helpt bij het stellen van prioriteiten van deze risico’s. Daarbij wordt gekeken naar hoe groot de kans is dat het risico zich voordoet en hoe groot de gevolgen (kunnen) zijn. Zo kom je erachter welke risico’s belangrijker zijn dan anderen.
Uit de RI&E komt een plan van aanpak voort. Voor veel risico’s worden er vanuit de RI&E oplossingen aangedragen. Voor elk risico moet je deze oplossingen omschrijven, wie dit kan en gaat doen, wanneer het wordt gedaan en wat de mogelijke kosten zijn. Daarna moet het plan uitgevoerd worden en eventueel getoetst worden.
Hoe stel je een RI&E op in 5 stappen
Wil je zelf een Risico-Inventarisatie & -Evaluatie (RI&E) opstellen? Dat kan eenvoudig in 5 duidelijke stappen. Met dit plan weet je precies waar je moet beginnen en hoe je verder gaat. Voor veel branches zijn bovendien online RI&E-instrumenten beschikbaar die je op weg helpen.
Een goede RI&E moet in ieder geval volledig, actueel, betrouwbaar en schriftelijk zijn. Daarnaast moet deze regelmatig worden bijgewerkt en aandacht besteden aan alle relevante arbeidsrisico’s. Hieronder loodsen we je stap voor stap door het proces:
Stap 1: breng alle risico’s in kaart (inventarisatie)
Start met het in beeld brengen van álle risico’s binnen je organisatie die te maken hebben met veiligheid, gezondheid en welzijn. Denk aan:
- Gevaarlijke stoffen of machines
- Werkdruk of psychosociale belasting
- Fysieke belasting en werkplekinrichting
Gebruik gegevens zoals verzuimcijfers, het ongevalsregister, meldingen van (vermoede) beroepsziekten en input van medewerkers. Vergeet niet ook de al genomen maatregelen te noteren. Het resultaat is een complete lijst met risico’s.
Stap 2: Bepaal de ernst en prioriteit (Evaluatie)
Nu je weet welke risico’s er zijn, is het tijd om ze te beoordelen:
- Hoe groot is de kans dat het risico zich voordoet?
- Hoe ernstig zijn de mogelijke gevolgen?
- Hoeveel medewerkers lopen risico?
Op basis daarvan bepaal je de prioriteiten. Zo weet je welke risico’s als eerste aangepakt moeten worden.
Stap 3: Maak een Plan van Aanpak
In dit plan beschrijf je per risico:
- Welke maatregelen genomen worden
- Binnen welke termijn dit gebeurt
- Wie verantwoordelijk is voor de uitvoering
Je kunt hiervoor overleggen met je team en inspiratie halen uit de arbocatalogus van je branche. Leg ook vast hoe de voortgang wordt gemonitord en wanneer het plan wordt geëvalueerd.
Stap 4: Laat je RI&E toetsen (indien nodig)
Is je RI&E klaar? Dan moet deze in veel gevallen getoetst worden door een gecertificeerde arbodienst of arbodeskundige. Zij beoordelen of je RI&E volledig, betrouwbaar en up-to-date is.
Let op: heb je een erkend RI&E-instrument gebruikt én minder dan 25 medewerkers? Dan ben je in sommige gevallen vrijgesteld van toetsing. Na toetsing leg je de RI&E ook voor aan je OR of PVT voor instemming.
Stap 5: Ga aan de slag en evalueer
Voer de maatregelen uit zoals beschreven in je plan van aanpak. De preventiemedewerker speelt hierin vaak een belangrijke rol. Evalueer regelmatig: is alles uitgevoerd, werkt het in de praktijk en zijn er nieuwe risico’s ontstaan?
Zorg dat je RI&E actueel blijft door deze aan te passen bij veranderingen in processen, personeel of wet- en regelgeving.
Verplichting van RI&E en wetgeving
Als sinds 1994 is de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) verplicht voor alle werkgevers met werknemers in loondienst. Dit geldt dus ook voor bedrijven met maar weinig werknemers in dienst. In de Arbowet staat eveneens beschreven dat het plan van aanpak is een verplicht onderdeel is van de RI&E.
Controle op RI&E
De De Nederlandse Arbeidsinspectie kan een controle op de RI&E en plan van aannpak uitvoeren. Als deze onvolledig zijn, omdat er bijvoorbeeld risico’s of maatregelen ontbreken of omdat deze niet meer actueel zijn, kan de Inspectie hierop handhaven. Indien het geval de RI&E of een plan van aanpak ontbreken kan er direct een boete opgelegd worden.
RI&E bij inzet van vrijwilligers
De RI&E heeft in principe alleen betrekking op de werknemers die in loondienst zijn. Voor organisaties die uitsluitend vrijwilligers in dienst hebben, is een RI&E alleen verplicht in het geval er in de organisatie gewerkt wordt met gevaarlijke stoffen en/of biologische agentia. In dat geval wordt er een RI&E opgesteld met betrekking op deze specifieke onderdelen.
Bijdrage van medewerkers
Op de website van het Steunpunt RI&E, een werkgroep bestaande uit werknemers- en werkgeversorganisaties, vind je verschillende hulpmiddelen hiervoor. Deze kun je gebruiken om met werknemers in gesprek te gaan over gezond en veilig werken. Denk hierbij aan instructiefilmpjes, verschillende spellen en een checklist voor medewerkers die met een beeldscherm werken.
RI&E als steunpunt voor de weerbaarheid van jouw organisatie
Een goed uitgevoerde RI&E draagt direct bij aan de weerbaarheid van een organisatie tegen onverwachte invloeden van buitenaf, zoals een cyberaanval, stroomstoring of pandemie. Door structureel risico’s in kaart te brengen én hierop te anticiperen, ontstaat er inzicht in kwetsbare processen en functies binnen de organisatie. Denk aan ICT-afhankelijkheid, kritieke infrastructuur of personele bezetting. De RI&E dwingt jou als organisatie om na te denken over noodscenario’s en passende maatregelen, zoals alternatieve werkwijzen, communicatieprotocollen of back-upsystemen. Daarmee vormt de RI&E een fundament voor bedrijfscontinuïteit en zorgt het ervoor dat een organisatie niet alleen snel kan reageren op incidenten, maar ook gericht kan voorkomen dat deze uitgroeien tot een crisis.
Benieuwd op welke manier je de weerbaarheid van jouw organisatie verder vergroot? Je leest het in onze gratis Whitepaper Weerbaarheid.
RI&E hulpmiddelen
Je kunt de RI&E zelf opstellen, maar in veel gevallen kun je ook gebruikmaken van zogenaamde branchespecifieke RI&E-instrumenten. Deze hulpmiddelen zijn ontwikkeld door brancheorganisaties en gaan specifiek in op de meeste voorkomende risico’s in de betreffende branche. In sommige gevallen kun je in aanmerking komen voor een toetsingsvrijstelling als je de RI&E opstelt met een branchespecifiek RI&E-instrument. Op de website van het Steunpunt RI&E vind je een handig overzicht met RI&E instrumenten per branche.
Ook al zijn alle voorzieningen getroffen en maatregelen genomen uit het plan van aanpak, dan is het nog mogelijk dat er een ongewild incident optreedt, zoals uitglijden, vallen, snijwonden, brand, verkeerd handelen van de mens, etc. Deze risico’s kun je niet voorkomen met reguliere risico-beperkende maatregelen. Hoe je te werk gaat als deze incidenten zich voordoen en de maatgevende factoren hierbij bepalen mede hoe je bhv- of bedrijfsnoodorganisatie eruit gaat zien. NIBHV kan helpen bij de totstandkoming hiervan. Zo hebben wij bijvoorbeeld een 6-stappenplan opgesteld om tot een effectieve bhv- of bedrijfsnoodorganisatie te komen.
Meer hulpmiddelen die NIBHV biedt:
- Werkwijzer bedrijfsnoodorganisatie
Deze Werkwijzer bno is een hulpmiddel waarmee je kunt bepalen welke incidenten er binnen je organisatie kunnen voorkomen en hoe je als werkgever passende interne hulpverlening kunt organiseren.
- Wegwijzer BHV Bewust veilig werken
In de Wegwijzer BHV vind je antwoord op veel vragen over bhv. Je kan de wegwijzer online raadplegen of het boekje wegwijzer bestellen in onze webshop. - Andere handige documenten zijn de recent verschenen SER Handreiking arbomaatregelen bedrijfshulpverlening en het kennisdocument Bewust omgaan met (brand)risico’s.
